Martin Fondse is een van de creatiefste jazzmusici van Nederland. Of, nou ja, jazz. Hij is niet voor één gat te vangen dat kan ook niet, want zijn onuitputtelijke fantasie respecteert geen enkele grens. De 59-jarige pianist, toetsenist, blazer, componist, bandleider en arrangeur is ook nog eens iemand die zich om de jongste generatie jazzmusici bekommert. Zijn schoorsteenmantel is te klein voor alle onderscheidingen, hij was Componist des Vaderlands, componeert voor grote orkesten als Concertgebouworkest, NDR Big Band, Big Band Frankfurt, Jazz Orchestra of the Concertgebouw en nog veel meer. De kracht van Martin Fondse ligt in het unieke gegeven dat hij als kunstenaar nauwgezet de vinger aan de pols houdt als het gaat om actuele muzikale en maatschappelijke ontwikkelingen. Bovendien staat hij met beide benen in de ontwikkeling van eigentijdse muziek. En daar hoort jazz ook bij. “Alles is al gedaan”, zegt Martin Fondse stellig, “maar niet door jou. Als je gaat naspelen, ben je verloren.” Dat zal deze bijzondere musicus nooit overkomen, zeker weten. Want zijn nieuwsgierigheid brengt hem naar het einde van de eeuwigheid.

Waar ben je op dit moment mee bezig?
Met het album Diamonds van het Martin Fondse Voice Orchestra. Ik heb een nieuw agentschap in Parijs, dat momenteel de exacte planning voor mij bekijkt. Er was een project met het Safari Symphonic, toen Manu Dibango overleed. Dat project ging toen niet door. Het agentschap gaat nu albums van dit orkest uitbrengen. Ook ben ik nieuwe stukken aan het schrijven. Onder meer voor Faces of Earth, dat bijna klaar is. Ik ben ook nog bezig met Wildcard, het project met Femi Dawkins en de grote band van Eric Vloeimans. Na de zomer volgt er een met Artvark. Ik heb net een grote tournee achter de rug met Silbersee. En heel bijzonder was mijn recente verblijf in Sao Paolo met Lenine (Braziliaanse musicus die volksmuziek uit zijn land mengt met popmuziek en elektronica, rvdh).

Welke herinneringen aan je carrière zijn je het dierbaarst?
Ik vind het altijd moeilijk om in superlatieven te denken. Ik heb zoveel moois meegemaakt. Bijzonder was toen ik tijdens mijn eindexamen voor het eerst eigen muziek speelde. Dat gold ook toen ik voor de eerste keer met Lenine speelde. Als componist vind ik het altijd heel spannend als ik tijdens de eerste repetitie mijn stuk hoor.

Waarom doe je graag wat je doet?
Omdat ik nog altijd veel leer, nog steeds veel inspiratie opdoe en ik niets liever doe dan met muziek bezig zijn. Dit alles brengt me voortdurend verder in het leven, het is één groot bewegend organisme.

Wanneer is je passie voor jazz ontstaan?
Je kunt ook zeggen: je passie voor improvisatie. Toen ik zes jaar was, kreeg ik muziekles en moest ik het liedje Lentedansje spelen. Toen één noot anders klonk besefte ik: jezus, zo kun je iets anders maken. Mijn vader leidde een goed koor, eens in de vijf jaar kwam Louis van Dijk spelen en hoorde ik hem improviseren. Ik was toen tien, twaalf jaar en dat pakte me enorm.

Van welke ontwikkeling in de jazzgeschiedenis had je onderdeel willen zijn?
Jazz is ontwikkeling die nooit stopt. Weather Report, Decoy, de grote orkesten van Duke Ellington, Miles Davis, ze waren alle onderdeel van de jazzgeschiedenis.

Wat is het bizarste dat je ooit mee hebt gemaakt tijdens een concert?
Tijdens een soundcheck sloeg de bliksem in de PA. Er rolden vuurballen over het podium, een paar kanalen waren kapot, maar we hebben toch gespeeld. Bizar was ook toen in Rotterdam iemand uit het publiek met mij in discussie ging over een stuk met als titel Red. Hij vond dat het Horror moest zijn. Red was onderdeel van mijn kleurboek, waarop ik de man toevoegde dat Horror geen kleur is.

Waar vind je inspiratie?
In alles. Inspiratie is oneindig, als je je open stelt, is het er altijd. Inspiratie kan muziek zijn, maar ook alledaagse zaken. Ik vind inspiratie nu in de natuur, in bomen. Ze zijn onderdeel van mijn project Faces, waarin ik ieder bandlid een boom heb gegeven. In het tapijt dat ik neerleg, komt bijvoorbeeld de berk naar boven, de boom die ik aan (drummer) Dirk-Peter Kölsch heb toebedeeld.

Wat is het spannendste dat je ooit hebt ondernomen?
De paar keer dat ik alleen op reis ben geweest. Ik vond dat ik dit moest doen. Ik was een jaar of zeven toen mijn moeder mij na school kwijt was. Toen ik 19 jaar was ben ik alleen naar Italië gelift. Je hoeft dit natuurlijk niet in je eentje te doen, maar toen was het voor mij noodzaak. Alleen is het vaak prettig de wereld buiten te houden. Maar toen ik er later op terug keek, vroeg ik me af waarom ik dat had gedaan.

Welk muziekstuk of album heeft voor jou een speciale betekenis?
De afgelopen drie maanden zijn privé voor mij ingewikkeld verlopen. Mijn vriendin stuurde mij The Age of Worry van zangeres Yebba, een jazzarrangement van een popliedje. Yebba gaat zo diep, raakt me echt heel erg en troost me enorm.

Wat neem je altijd met je mee?
De dood van mijn ouders en mijn tweelingzus draag ik altijd met me mee. Ook nieuwsgierigheid; het leven is krankzinnig en relativering is dan heel fijn.

Welke actualiteit heeft je aandacht?
Je kunt er niet omheen: de oorlogsretoriek. Het is zo ingewikkeld, je voelt je zo onmachtig. Wat je kunt doen, al is het heel klein, geen oorlog in je eigen kring voeren.

Wie is je grote voorbeeld buiten de jazz?
Ik kan heel slecht één persoon volgen. Vanwege de weerstand in mijn binnenste, ik ben gereformeerd opgevoed. Er zijn zoveel mensen om me heen dat ik het heel moeilijk vind een voorbeeld in één persoon samen te brengen. Of het nu een god of filosofie is, er schuilt altijd een groot gevaar in. Vandaar dat ik hier geen keuze in maak.

Wat intrigeert je aan je instrument?
Dat je via een mechanisch iets dat iemand anders voor jou heeft verzonnen, emotie kunt uiten. Een piano is niet met je lichaam verbonden en toch weer wel. Dat vind ik heel intrigerend.

Wat heb je geleerd van je muziek?
Dat samenwerking leuker is dan alleen zaken onderzoeken. Dat je nieuwsgierig kunt kijken wie je bent en daarmee jezelf kunt ontwikkelen. Timing is het belangrijkste, alles is timing. Even wachten met één noot en alles wordt anders.

Wat wilde je vroeger altijd worden?
Muzikant. Ik wilde muziek maken en wilde muziek maken en wilde… Toen ik tien jaar was hoorde ik het woord universiteit, maar dat moest conservatorium zijn. Muziek is bij mij continue aanwezig, in goede en slechte tijden.

Wanneer ervaar je de vrijheid te falen?
Als ik mezelf toesta daarvoor te kiezen. Je hebt het beste van jezelf en het beste dat je bent. Daar kun je voor kiezen. Van falen leer je, het is de les dat je een fout moet accepteren. Als je improviseert en denkt dat je alles kunt controleren, dan is dat niet zo.

Welke ontwikkeling in de jazz juich je toe?
Dat grenzen verdwijnen; stijlen lopen ineen, generaties groeien op met toegangen naar alles. Daardoor ontstaan stijlen die er mogen zijn. Alles is al gedaan, maar niet door jou. Als je gaat naspelen, ben je verloren. Oordelen weigeren, in gesprek blijven, daar gaat het om.

Met wie werk je graag samen?
Met mensen die ik al heel lang ken, die je niets hoeft uit te leggen in combinatie met mensen die je niet kent, maar wel een bepaald soort openheid hebben. Je moet open en nieuwsgierig blijven over wat er nu is. Vastgeroest praten over hoe iets moet, daar heb ik niet veel aan.

Welke dromen liggen nog voor je?
Mijn muziek delen met grotere delen van de wereld om te verbinden en te delen. Het begrip verbinding is erg uitgehold, maar er moet toch een oplossing zijn voor veel zaken in de wereld. Neem mijn project Kitchen Stories, waarin we met het publiek eten. Muziek kan je raken in je hart, maar eten ook. Dat is een prachtige verbinding en dat aspect is het belangrijkste voor mij.

Aan wie geef je het JAZZ-tafette stokje door?
Ik geloof heel erg in de jonge generatie musici. Ik wil het stokje graag doorgeven aan een hele wijze, jonge vrouw uit China, die in Arnhem woont. Zij is 25 jaar, is fluitiste, zingt en componeert en heet Qisheng Zheng.

www.martinfondse.com