Na veertig trouwe dienst deed I Compani in 2025 voor het laatst vele theaters en jazzpodia aan. Onder leiding van saxofonist Bo van de Graaf heeft het collectief in de loop der jaren zóveel meegemaakt, het werd eens tijd om die verhalen te bundelen. Het resultaat is een boek waar je heerlijk doorheen kunt bladeren, maar ook waar de verhalen vanaf het eerste moment boeien. De droogkomische manier van vertellen draagt daar zeker aan bij. 

‘Als je me vraagt wat ik hierna wil doen, zeg ik: “Het is leuk geweest, maar nu ga ik muziek maken”.’ Woorden van leider/oprichter Bo van de Graaf, afgedrukt achterop het boek Veertig jaar I Compani, Jazz volgens Fellini recept. Deze lichtvoetigheid is tekenend voor het project I Compani wat zou uitgroeien tot een levenswerk. Ruim veertig jaar geleden werd Van de Graaf gevraagd om ‘iets met Federico Fellini te doen‘ voor Cinemariënburg, destijds het filmhuis in Nijmegen. De muziek van veel van Fellini’s films werd verzorgd door Nino Rota (vooral bekend door de muziek van Coppola’s Godfather). Van de Graaf merkte dat deze stukken hem bijzonder aanspraken. 

Hij deed een beroep op een aantal muzikanten uit zijn in 1977 opgerichte Neptet, en de geboorte van I Compani was een feit. Aanvankelijk met het idee om het een seizoen vol te houden, en daarna weer iets anders te gaan doen. Het boek Veertig jaar I Compani, inclusief een cd met verzameld werk en tal van geweldige foto’s, is het bewijs dat het allemaal niet zo is gelopen.

Het boek staat bol van de geestige verhalen en anekdotes, opgetekend door jazzschrijver Tom Beetz. Het leest frivool, en niet minder dan eens schiet je in de lach om de absurditeiten. Een paard dat bijna een orkestbak inloopt omdat het werd verblind door een lamp. Twee vrouwen die in een Fiat 500 een circustent inrijden, zodat de auto wat ruimte kon innemen wanneer de show niet uitverkocht zou zijn. Het wordt op een ingehouden, beeldende manier verteld. Het maakt dat je al die verhalen voor je ziet en een grote glimlach niet kunt onderdrukken.

Maar het is niet alleen lolligheid wat de klok slaat. Bo van de Graaf vertelt ook over de ontwikkeling van zijn groep. Veranderingen in bezetting, akkefietjes waardoor er mensen vertrekken, een manager die hen oplicht. Ook schrijft hij over zijn eigen ontwikkeling. De stukken op de cd’s bewijzen dat er lang niet alleen naar Rota werd gekeken. Muziek van Frank Zappa, Cole Porter, maar ook eigen werk vullen onder meer de albums.

In de zomer van 1985 heeft Bo van de Graaf zelfs Fellini ontmoet, bij de legendarische Cinecitta Studios in Rome. ’Kom nog maar eens terug‘, zegt de regisseur. Dat is er niet meer van gekomen. 

Van de Graaf beschrijft de aanpak van I Compani. Het is vaak wat klungelig, niet tot in de puntjes voorbereid. Je krijgt een beetje het idee dat men denkt: we zien het wel. Gelukkig maar, anders waren er vast tal van hilariteiten uitgefilterd. En laten we eerlijk wezen, zo’n manier van doen past ook volledig bij de groep.

En, muziek maken kunnen ze. Dit boek is net zo avontuurlijk, komisch en vermakelijk als wat de groep live liet zien. Wat Bo van de Graaf nu gaat doen? Geen idee, maar het heeft ongetwijfeld met muziek te maken.

Tom Beetz en Bo van de Graaf, Veertig jaar I Compani - Jazz volgens Fellini recept. Nijmegen: eigen beheer 2025, 134 pp., € 22,10 (incl. verzendkosten).