René de Haas, verwoed jazzliefhebber, heeft een eigen platenverzameling van zo’n vierduizend stuks en bezoekt met de regelmaat van de klok jazzconcerten. In deze rubriek stipt hij platen uit zijn collectie aan die mede de geschiedenis van de jazz hebben geschreven, maar - naar zijn mening - te weinig aandacht hebben gekregen.

Tekst René de Haas

Ik heb iemand ooit horen zeggen dat strijkers de jazz kapot maken. Onzin dus. Talloze grote jazzmusici hebben schitterende platen gemaakt met orkesten en in Nederland hebben we zelfs het fantastische Jazzorchestra of the Concertgebouw.

Maar zoek eens muziek van Carla Bley op. Of van Gil Evans. Allemaal schitterend. Klaus Ogerman heeft de meest mooie arrangementen geschreven met zijn orkest voor Bill Evans, Michael Brecker en voor nog meer musici.

Ik heb drie platen uitgekozen die zonder meer de moeite waard zijn om te beluisteren, voor zover je dat nog niet hebt gedaan. Of gewoon dan nog een keer beluisteren.

Stan Getz – Focus

Jazz is geen wedstrijd, er bestaat geen Eurovisiesongfestival voor jazz, gelukkig. En toch was er begin jaren 60 een soort competitie ontstaan tussen John Coltrane en Stan Getz. Dat spraken ze niet naar elkaar uit hoor, integendeel. Stan Getz vertelde dat hij John Coltrane eens zo mooi had horen spelen dat het hem aanmoedigde om nog beter zijn best te doen. En John Coltrane zei over Stan Getz: “We zouden allemaal wel zo willen spelen als Getz, als we het maar konden”. Mooi hè, die bescheidenheid van topmuzikanten. Eventjes een zijsprongetje: een journalist vroeg ooit eens aan Jimi Hendrix hoe het nou voelde om de beste gitarist van de wereld te zijn en toen antwoordde Jimi Hendrix: “Don’t know, ask Rory Gallagher”.

Terug naar Stan Getz. Hij vroeg aan de Amerikaanse arrangeur en dirigent Eddie Sauter om een plaat met hem te maken. Eddy Sauter had toen al veel samengewerkt met Benny Goodman, Artie Shaw, Tommy Dorsey en Woody Herman. Stan Getz vroeg aan Eddy Sauter: “I don't want any arrangements on standards, pop songs, jazz classics, or anything. I want it to be all your own original music, something that you really believe in". Nou, daar is een meesterwerk uit voort gekomen. En weet je wat ik ook zo bijzonder vind aan de plaat? Er staan niet echt “liedjes” op, geen AABA-schema’s, geen thema’s-solo’s-thema’s maar echt fantastische composities die van het begin tot het eind boeien.

Het nummer Her heeft Stan Getz geschreven voor zijn moeder. Het nummer wisselt af met mooie romantische lijnen en lichte swing elementen. Ongelofelijk dat een man met een drugs- en alcoholverleden, een zelfmoordpoging en nog meer ellende, zoiets moois heeft kunnen schrijven. Zou z’n moeder het ooit weleens gehoord hebben?

Drummer Roy Haynes is met Stan Getz de enige muzikant die geen snaarinstrument speelt op deze plaat. In het eerste nummer I’m late, I’m late heeft Roy Haynes wat mij betreft echt een hoofdrol. Soms unisono met Stan Getz en soms lijkt het of hij met zijn brushes onderdeel is van het strijkersensemble. Het stuk is geïnspireerd op Bartok’s Music for Strings, percussion and Celesta. Als je goed luistert naar Roy Haynes dan kan je je vinden in de titel I’m late, I’m late.

Terwijl ik dit schrijf heb ik al drie keer naar de plaat geluisterd, nummers weer teruggeluisterd, fragmenten uit nummers nog een keer opnieuw opgezet en telkens weer realiseer ik me dat deze plaat tot de “core collection” van Stan Getz behoort en dus ook tot de fundamenten van jazz.

Wynton Marsalis – Hot House Flowers

Een jazzplaat met negentien strijkers. Maar ja, wel van iemand met een klassieke achtergrond.

Opgenomen in 1984; Wynton Marsalis was toen 23 jaar en had net een paar jaar Jazz Messengers achter de rug. Dan is het zo ontzettend knap als je, kort na het geweld van de Jazz Messengers, een heel ander geluid kan laten horen. Ja, hij had een gedegen klassieke carrière achter de rug en misschien heeft hij wel de link gelegd tussen klassieke muziek en jazzmuziek met deze plaat, hoewel er alleen maar jazznummers opstaan. “Standards” mag je nummers als Stardust, When You Wish Upon a Star en Django wel noemen. Moet je eens luisteren naar dat laatstgenoemde nummer, wat een heerlijke spanning zit erin.

Ik ga er even van uit dat Robert Freedman het arrangement heeft geschreven. Ik ken hem eigenlijk alleen van de schitterende plaat van zangeres Carly Simon; Torch waar ze ook jazz-standards zingt die door hem gearrangeerd zijn. Eigenlijk liggen die twee platen wel dicht bij elkaar. Carly Simon bracht Torch uit in 1981 en Wynton Marsalis de hier besproken plaat drie jaar later.

Naast Robert Freedman hebben broer Branford Marsalis (saxofoon), Jeff “Tain” Watts (drums), Ron Carter (bas), Kent Jordan (fluit) en de veel te jong overleden pianist Kenny Kirkland meegewerkt aan deze fantastische plaat.

Charlie Parker with strings

Als er iemand een bebopsaxofonist is, dan is dat wel Charlie Parker. Maar toen ik deze LP kocht in een platenzaak, keek de verkoper afkeurend. Hij dacht dat Charlie Parker deze plaat alleen maar had opgenomen omdat hij geld nodig had. De opnames zijn tussen 1947 en 1955 gemaakt. Misschien had Charlie Parker ook wel geld nodig, maar de wens van Charlie Parker om een plaat met een orkest te maken stamt al uit 1941. Toen hij dat met arrangeur en dirigent Norman Granz besprak was de deal snel gemaakt. Commercieel gezien is deze plaat een van Charlie Parkers beste.

Schitterende arrangementen van bekende standards staan erop: Summertime, Just Friends, Everything Happens To Me, Out of nowhere, I’ll remember April en nog meer. Wellicht was dat wel het commerciële idee achter deze plaat: standards, die kennen de mensen. Maar ook hier was het een wens van Charlie Parker om standards op te nemen en niet zijn eigen nummers. Norman Granz heeft voor elk nummer boeiende en interessante arrangementen geschreven en Charlie Parker soleert hierover gewoon op z’n Parkers.

Zoals gezegd zijn de opnames gemaakt in een tijdspanne van maar liefst acht jaar en daardoor deden er ook verschillende muzikanten aan mee. Vier drummers hebben meegewerkt aan deze opnames: Shelly Manne, Buddy Rich, Roy Haynes en Don Lamond.