Slagwerker Lucas van Merwijk, die kort geleden met pensioen ging als conservatoriumdocent, trommelde zijn trio Kaaskop bij elkaar voor een muzikale theatervoorstelling. Daarin worden hij, gitarist Ed Verhoeff en bassist Boudewijn Lucas bijgestaan door pianist en theatermaker Diederik van Vleuten. Vanaf deze maand gaan de vier heren met de voorstelling 'Breekbare Mensen' langs de Nederlandse theaters. Hun onderwerp: Nederlands muzikaal erfgoed als levend materiaal, vol jazz en improvisatie. Een gesprek over hoe het zover kwam.

Halverwege de jaren negentig worden slagwerker Lucas van Merwijk en theatermaker/pianist Diederik van Vleuten aan elkaar gekoppeld door Jeroen van Merwijk, de in 2021 overleden broer van Lucas. Jeroen werkt voor Podium van de Lichte Muziek, een maandelijks radio-programma. Samen met Jeroen vormen Lucas, Diederik van Vleuten en Ed Verhoeff de vaste band. Boudewijn Lucas komt erbij op bas. Van Vleuten bedenkt de bandnaam ‘De Voorlopige Edje Verhoeff Band‘; een werktitel die daarna nooit meer verandert.
Het is een gouden periode. Elke maand spelen ze met Nederlandse cabaretiers en artiesten: van Liesbeth List tot Youp van ‘t Hek, van Paul van Vliet tot Mike Boddé.
Maar niemand blijft eeuwig; iedereen gaat zijn eigen weg, met zijn eigen projecten. Dertig jaar gaan voorbij.

Herman Finkers

In 2022 belt Herman Finkers. Hij wil een album opnemen voor Jeroen van Merwijk, die ongeneeslijk ziek is geworden. Het wordt een verzameling van Jeroens nummers, uitgevoerd door vrienden uit de kleinkunst- en theaterwereld, waaronder Paul van Vliet.
Voor deze gelegenheid komen Lucas van Merwijk, Ed Verhoeff en Boudewijn Lucas opnieuw bij elkaar. Ze voelen meteen weer dezelfde klik en realiseren zich: dit willen we vaker doen. Maar hoe? ‘Ik hoor dat wel vaker: “We moeten iets doen”, zegt Lucas, “ja leuk, maar wát? Zomaar iets doen heeft weinig zin. Je moet eerst weten wie je eigenlijk bent”.

Nederlands erfgoed als jazz

Lucas van Merwijk begint dit voor zichzelf te onderzoeken. Hij heeft veel projecten: de Cubop City Big Band, Music Machine, Drums United (met percussionisten uit de hele wereld), Sticks & Strings, Nueva Manteca en andere dingen. Elk project heeft zijn eigen karakter door wie erin zit.

Ed Verhoeff, Boudewijn Lucas en hijzelf zijn drie Nederlandse muzikanten. Dan valt er een kwartje. Het advies dat Van Merwijk 38 jaar lang aan zijn conservatoriumstudenten heeft meegegeven - doe iets met je eigen achtergrond, ga niet louter nadoen wat er in New York gebeurt - heeft hij zelf te weinig opgevolgd. Tot nu.
Het drietal gaat Nederlands muzikaal erfgoed onderzoeken; niet als nostalgie, niet als museum, maar als levend materiaal. Een beetje zoals John Scofield Amerikaanse folk benadert. Ze selecteren nummers van Boudewijn de Groot tot Golden Earring, van Ramses Shaffy tot Anouk. Ed neemt de melodie als uitgangspunt, maar bouwt het helemaal om. Andere akkoorden, ander ritme, andere muzikale ‘feel’, andere sfeer. “De muziek is heel sterk”, zegt Lucas, “mensen herkennen het repertoire. Ze vóelen het”.

De naam is geboren: Kaaskop. Naar de typisch Nederlandse bijnaam voor een Hollander. Met de nodige zelfspot. Maar het doel is serieus: Nederlands muzikaal erfgoed wordt serieus genomen als bronmateriaal. En dan gaat Kaaskop vrij, avontuurlijk en internationaal mee om.
Het trio is transparant en wendbaar. Ieder concert is weer anders, omdat ze continu improviseren. “De muziek wordt verrijkt met verhalen, historische achtergronden en mooie anekdotes”, zegt Van Merwijk, “maar vóór alles laten we je de Kaaskop-muziek voelen”.

Ed Verhoeff is verantwoordelijk voor melodie en harmonie. Zijn lange staat van dienst in de jazz bracht hem als begeleider en solist bij Ivan Lins, Nueva Manteca en Izaline Calister. Zijn spel is lyrisch, flexibel en harmonisch rijk. Van Merwijk: “Ed zegt altijd: ik moet er écht iets mee hebben, anders kan ik een nummer niet spelen. Dus wat hij doet, is niet een soort trucje”.
Boudewijn Lucas vormt het stevige fundament. Hij heeft ervaring in pop, soul, jazz, in het Metropole Orkest; elk genre brengt iets anders mee. Juist die veelzijdigheid maakt hem perfect voor Kaaskop, aldus Van Merwijk: muziek die niet vastzit in één stijl. Boudewijn laat de muziek bewegen.
Topslagwerker Lucas van Merwijk - door de lezers van de Slagwerkkrant vele malen gekozen tot beste jazz- en world/fusion-drummer - brengt ritmisch meesterschap. Spectaculair en subtiel. Ook de persoonlijke betrokkenheid voel je; het is zijn broer Jeroen voor wie dit project bestaat.

Van Merwijk: “Ik heb altijd verschillende gezichten gehad. Toen ik begon, speelde ik in de popgroep Loïs Lane, zat ik in een punkband, en tegelijkertijd in Nueva Manteca en deed ik allerlei fusion- en jazzdingen. Mijn uitgangspunt als drummer was: drummen gaat over ritme, maar Nederland staat nou niet bekend om zijn verscheidenheid aan ritmes. Vanaf mijn negentiende, twintigste heb ik gewoon heel veel Latin gespeeld. Maar ik zal nooit krampachtig een Cubaanse timba erin gooien als de muziek daar niet om vraagt. In Kaaskop speel ik soms ook een beetje zoals Jack DeJohnette. En soms is het bijna freejazz”.
De meesten kennen hem als latinjazz-drummer. Maar in Kaaskop laat Van Merwijk zien dat hij veel meer is dan dat.

Internationale horizon

In oktober-november 2025 gaat het trio drie weken naar China: een jazzfestival in Shanghai, Beijing, Tianjin, Xiamen, Guangzhou. Nederlands erfgoed op internationaal podium. De muziek functioneert niet alleen als herkenbaar Nederlands repertoire, maar over de grens ook als universeel materiaal. Zonder zang, zonder directe referenties aan de originele versies, blijft het Nederlandse lied recht overeind staan. Van Merwijk: “We deden daar ook een paar liedjes uit het Chinese erfgoed, zodat ze snapten wat wij met onze Kaaskop-liedjes deden”.

Zo ontstaat, zonder allerlei vooroordelen, een sterk gemeenschappelijk gevoel. De bewondering voor melodie, groove, improvisatie, interactie is blijkbaar universeel; het overbrugt culturele afstand. Van deze periode maakt het drietal een album: Kaaskop in China.

Klaar voor het theater

Terug in Nederland begint het echte avontuur: Diederik van Vleuten sluit aan en ze gaan met zijn vieren het theater in. Diederik is musicus, cabaretier, theatermaker en zoals gezegd, een oude vriend. In de nieuwe voorstelling Breekbare Mensen hoor je wat hij meebrengt: prachtige en grappige verhalen, fijnzinnig pianospel, timing, humor, een fascinatie voor geschiedenis, ‘fingerspitzengefühl’.

Diederik van Vleuten legt uit: “In het oorspronkelijke trio is de rol van Ed om als gitarist zowel een groove neer te leggen als te soleren. Het is niet zo dat de harmonieën dan wegvallen, maar omdat we nu met zijn vieren zijn kan ik dat opvangen en heeft Ed daardoor wat meer zijn handen vrij. Dat werkt heel goed”.
Hij is van oorsprong pianist en is daarna het theater in gegaan. “Met Kaaskop ben ik daarom ook een soort spreekstalmeester. Je kunt bij een nummer wel de hele historie vertellen, maar een paar anekdotes vertellen is ook leuk.”

Van Merwijk vult aan: “Diederik doet de communicatie met het publiek, dat is heel belangrijk, dan is iedereen ontspannen. Zelf hoeven we niet veel af te spreken, we hebben aan een half woord genoeg en voelen elkaar feilloos aan. Omdat we zo veel meters hebben gemaakt met elkaar. We spelen ook uit ons hoofd. Niemand wil naar mensen kijken die op het podium naar een iPadje zitten te staren”.

De Kaaskop-muziek blijft het fundament: gitaar, bas, drums. Maar met Van Vleuten erbij krijgt het een theatrale én een extra ritmisch-harmonische laag. Hij legt de geschiedenis bloot, vertelt wat achter het repertoire steekt, maakt grappen erover.
“Het Nederlandse lied zoals het dus ook kan”, zegt Lucas van Merwijk. “Niet nostalgisch. Niet voorbij. Maar bruisend en tegelijk kwetsbaar”.
Als rode draad door de voorstelling loopt zijn broer Jeroen van Merwijk - Breekbare Mensen is een van zijn liederen - en over het album dat voor hem werd gemaakt, zijn levensverhaal.

De standaard

Deze vier vrienden stellen hoge eisen aan zichzelf. Niet omdat ze het moeten, maar omdat ze overtuigd zijn van de waarde van deze muziek. Van Merwijk: “We zeggen niet altijd wat we gaan doen. Dan beginnen we gewoon te spelen. Langzamerhand zie je het publiek zo luisteren en denken: hé, wacht eens even, dat ken ik”.

“Geen doorsnee jazzprogramma. Er valt wel wat te halen. We spelen allemaal liedjes waar we in geloven”, zegt Lucas. “En Diederik praat het aan elkaar. Een mix van het beste wat je kan doen. Een samenspel van disciplines. Jazz, groove, kleinkunst, verrassende arrangementen, respect voor het materiaal, en vooral: zekerheid dat we dit met volle overtuiging doen. Het is helemaal te gek, voor het publiek en voor onszelf. We willen dat mensen uiteindelijk een hele leuke avond hebben.”

Voor speeldata, zie:

https://www.lucasvanmerwijk.com/