Maite Hontelé en Ramón Valle: garantie voor levendige muzikale gesprekken
Koperblazer Maite Hontelé en pianist Ramónn Valle hebben zojuist hun eerste album ‘Havana’ uitgebracht. Ze koppelen er een Nederlandse tournee aan vast. JazzNu zocht het muzikale koppel op en liet hen uitgebreid vertellen hoe het allemaal zo is gekomen.
Ramón Valle en Maite Hontelé spelen sinds 2023 als duo. Hun muzikale contact kwam tot stand toen de trompettiste in 2023 en 2024 artistiek leider was van het Nationaal Jeugd Jazz Orkest. Tijdens een tournee met het orkest opperde een concertorganisator of ze tijdens een van de concerten met Ramón Valle wilde spelen. “Maar ik vond dat een brug te ver”, zegt Maite Hontelé. “Dat zou betekenen dat ik een avondvullend programma moest verzorgen. Daarnaast had ik na een aantal jaren niet spelen, er ook de embouchure niet meer voor.”
“Maar ik bleef erover nadenken en uiteindelijk dacht ik dat het ook wel leuk zou zijn om eens totaal wat anders te doen. Vroeger moest ik het publiek laten dansen met mijn salsaband. Nu zou ik muziek gaan maken op een totaal andere manier, veel intiemer. Dat betekende dat ik mezelf opnieuw moest uitvinden op mijn instrument. Uiteindelijk heb ik toegezegd. Om het instrument toch weer een kans te geven, en mezelf ook. Dat is ontzettend goed bevallen.”
Maite Hontelé besloot in 2009 naar Columbia te verhuizen, nadat ze er had opgetreden met de Cubop City Big Band. Ze was toen 28 jaar. Ze bleef er bijna tien jaar en beleefde er grandioze successen. Maar de druk om dat succes vast te houden, werd zo groot dat ze in een burn-out terecht kwam. In 2017 dacht Hontelé dat ze niet meer zou spelen. “Ik was uitgeput, alleen maar bezig met mijn carrière en hoe het plaatje eruit zag. Meer spelen, meer succes. Dat heeft er ook voor gezorgd dat ik verder weg kwam te staan van wat ik eigenlijk wilde. Daar begint het mee, en eindigt het trouwens ook. Uiteindelijk gaat het om de muziek, ik heb er vijf jaar voor nodig gehad om erachter te komen dat ik er nog steeds gelukkig van kon worden.” Vijf jaar waarin ze haar trompet niet eens meer aanraakte.
“Hoe kan het dat een muzikant zegt helemaal te willen stoppen met spelen?” Ramón Valle lacht tijdens ons gesprek breeduit als hij zijn verwondering uitspreekt over de beslissing die Maite Hontelé ooit nam om haar trompet te laten voor wat het was. Ze kwam terug naar Nederland en verlangde naar een rustiger leven. Inmiddels woont ze weer zes jaar in Nederland, leidt ze dat rustiger leven waarbij ze zich meer kan focussen op haar twee kinderen. “Het leven werd een stuk rustiger zonder trompet.”
Ramón Valle woont al bijna dertig jaar in Nederland. “Ik begon enigszins op te vallen tijdens concerten in Europa. Op een avond speelde ik een solo-pianoconcert in Amsterdam. Ik raakte in gesprek met een aantal mensen en wist meteen: hier wil ik wonen, ik vind deze stad geweldig.’ Toen hij thuiskwam vertelde hij zijn moeder over Amsterdam. Ze reageerde bondig: “Ga!”
Valle vertelt dat hij graag met Maite Hontelé wilde spelen. Nadat hij haar had ontmoet tijdens de Music Meeting in Nijmegen benaderde hij haar. In eerste instantie hield ze de boot af, maar toen bleek dat ze wat opnames nodig had voor haar documentaire Ademtocht kwamen ze nader tot elkaar. En was een nieuw jazzduo in Nederland geboren.
Over de samenwerking met Ramón Valle is Maite Hontelé heel enthousiast. “Ramón is zo’n fijne persoon om mee te werken, ik heb echt een vriendschap met hem opgebouwd, ook op het podium. Ik denk dat dat ook een vereiste was om weer met plezier te kunnen spelen. Daarnaast kon ik me met iemand verbinden, zowel op als naast het podium.”
“We benaderen de muziek heel open, we zien wel wat er van komt”, vertelt Ramón Valle. “Soms is het na één take al klaar. Tijdens repetities praten we veel met elkaar. We reageren op elkaar, net als mensen die een gesprek met elkaar voeren. Daarom is elk concert ook totaal verschillend. Maite kan door middel van haar instrument praten. Eigenlijk ben ik constant op zoek naar mensen die deze gave bezitten. En daardoor zei ik toentertijd: ‘We moeten samen iets doen’.”
Hun werkwijze werd een succes en dat resulteerde in het album Havana. Maite Hontelé speelt hier uitsluitend op bugel. Hoe is de overgang naar dit instrument tot stand gekomen? “Ooit ben ik in de fanfare in Haaften begonnen op de bugel, ik zocht een instrument waarmee ik me kon uiten. Later ben ik overgestapt op de trompet, maar die moet je elke dag studeren als je daar een fatsoenlijk geluid uit wilt halen. Concerten duren zo’n anderhalf uur en dat moet je maar vol kunnen houden. De bugel is makkelijker te bespelen en ik heb veel meer tijd en ruimte om andere dingen te doen.”
Havana is een album waarop levendige, muzikale gesprekken centraal staan. “De instrumenten zijn gelijkwaardig aan elkaar, allebei krijgen we dezelfde ruimte”, zegt Maite Hontelé. “Anders dan bij salsa, waar veel uitgeschreven is, zijn vrijheid en improvisatie erg belangrijk. Het draait veel meer om actie en reactie. Daarnaast, bij een optreden heb je een publiek waarmee je gaat vliegen. In de studio ontbreekt dat. Je moet er echt voor zorgen dat je in een bubbel komt met z’n tweeën.”
Naast een aantal bestaande stukken hebben Valle en Hontelé beiden composities aangedragen. De pianist vertelt hoe dat bij hem in zijn werk gaat. “Ik begin gewoon met improviseren en op een gegeven moment besef ik dat ik iets nieuws heb gecreëerd. Ik speel door, probeer te onthouden wat ik speelde en na verloop van tijd zie ik de vorm. Dan herhaal ik het een aantal keer zodat ik het onthoud en dat is het dan.” Hij haalt zijn mentor-op-afstand aan, Keith Jarrett. “Ik heb hem ooit ontmoet en hem bedankt voor de inspiratie. Er staat een eerbetoon aan hem op Havana, het stuk Tributo.”
Hontelé ziet zichzelf niet per se als componist. “Ik ben meer een improvisator. Ik draag wel melodieën aan en dan gaan we daarmee aan de slag. Het is ook niet per se de pianist die de trompettist begeleidt, het is echt een kwestie van samenspel. Alles mag, alles kan gebeuren.”
De overgang naar jazz was groot. Waar Valle al decennia lang jazz speelt was Hontelé jarenlang een grote salsa-ster. “Het is een enorm contrast, en ik denk dat de mensen me nog nooit zo kwetsbaar hebben gehoord. Dat was heel bevrijdend. Ik was eigenlijk heel blij dat ik niet meer alles binnen die hokjes hoefde te spelen, hoewel ik dat ook heel leuk heb gevonden.”
Ze haalt een voorbeeld aan van een optreden waarbij de omstandigheden niet bijzonder gunstig waren, maar dat wel een succes werd. “Ramón en ik stonden samen op een jazzfestival, naast ons stond een generator te blazen. Het podium was hoog, het publiek ver weg. Eigenlijk allemaal voorwaarden om het een deceptie te laten zijn. Toen bedacht ik me dat ik me totaal moest verbinden met Ramón, in hem opgaan, in zijn muziek. Waarna het lukte om ook het publiek aan ons te binden, daar genoot het van.”
“Vroeger was ik bezig met het verhaal naar het publiek toe, maar ik denk dat ik dat moet herzien. Natuurlijk ben je met je omgeving bezig, maar ik keer me juist meer naar binnen. Die verandering is heel bijzonder voor me geweest. Je kunt nog steeds entertainer zijn, maar je moet je niet alleen bezig houden met wat het publiek wil horen, wél wat jij muzikaal wilt vertellen. Dan is het ook echt, anders wordt het snel een show.”
Naarmate de tijd vordert begint Maite Hontelé weer langzaam oude elementen in haar leven toe te laten. “Vroeger leefde ik uit een koffer, reisde ik de wereld over. Die verandering naar een rustiger leven was echt noodzakelijk. Maar ik begin weer wat meer te werken, en ik ben bezig met het opzetten van een nieuwe band, samen met mijn vrouw. Het wordt een latin-popformatie, en die gaat vanaf volgend jaar spelen, de bedoeling is dat het een internationaal project wordt. Ik kan die regelmaat wel willen, maar uiteindelijk wil ik ook spelen voor een internationaal publiek. Dat is wennen voor onze dochters, maar dat doen ze al, hoor. Ze gaan vaak mee naar concerten.”
Nog een laatste voorbeeld wat betreft de overgang naar meer kwetsbare muziek. “Op het album staat Havana Morning Light, een liedje waarbij alles onder een vergrootglas ligt. Ik vond het heel spannend om dat vanwege die kwetsbaarheid op te nemen. Nu ben ik zo blij met hoe het is geworden, juist omdat je dat hoort. Je hoort dat ik op het puntje van mijn stoel zit, en in de sfeer van Ramón kruip. Daarom ben ik ook heel blij en trots op het resultaat. Omdat ik m’n kwetsbaarheid durfde te tonen.”
THOMAS KOK
Foto's THOMAS SOHILAIT
