Youssef Daoudi - Monk! Thelonious, Pannonica en de vriendschap achter een muzikale revolutie

Youssef Daoudi
Monk! Thelonious, Pannonica en de vriendschap achter een muzikale revolutie.
Amsterdam : Concerto books, 2024 (oorspr. 2018)
Vertaling: Studio Peter de Raaf.
347 pag. : ill. ; 22x16 cm. 
ISBN 978-94-9310998-8 hc., geb.
Prijs € 35,-

Was het onderwerp van de vorige aflevering een zogenoemde graphic novel over blueszanger Robert Johnson, dezelfde uitgeverij Concerto books verraste ons al eerder met een soortgelijk boek over pianist Thelonious Monk. Het formaat is wel kleiner, maar aan degelijkheid laat het opnieuw niets te wensen over. Wat is dat eigenlijk, een graphic novel? ‘Novel’ is het Engelse woord voor ‘roman’, fictie dus. Maar deze boeken zijn gebaseerd op biografische feiten. Het nog altijd onmisbare standaardwerk uit 1979 erbij gehaald: ‘Wordt vervolgd’. Wat blijkt? In dat jaar kenden ze dat woord nog niet. Wel lijkt het dienstig de omschrijving die het boek van het fenomeen geeft erbij te halen: ‘Fundamenteel voor het stripverhaal zijn de beelden, de tekst mag alleen maar bedoeld zijn ter verduidelijking van het ‘verbeelde’. In geen geval mag het geschreven woord overheersen.’ Aan dit criterium voldoen beide uitgaven zeker. De geschreven tekst, of dat nu een roman is of een biografie, is de basis en die wordt bewerkt al naargelang het medium, of dat nu een film is of een stripverhaal. En die bewerking kan erg ver gaan. In dit licht bezien maakt het onderscheid tussen fictie en non-fictie dan ook weinig uit.

Striptekenaars schijnen in hoge mate een voorkeur te hebben voor jazz. Het zou te ver voeren daar op in te gaan, maar met het aantal stripboeken dat de laatste vier decennia hierover is verschenen zou een boekenplank te vullen zijn. Misschien ligt de aantrekkingskracht in het spontane, de speelse fantasie die ze gemeen hebben. Het stripboek dat hier aan de orde is, is het vierde over Thelonious Monk. Het eerste, in 1995, was dat van de Belg Louis Joos (1940). In zevenmijlslaarzen doorliep hij Monks leven en zette in 45 tekeningen met zijn in inkt gedoopte pen in een paar smerige streken en vlakken een expressieve Monk neer. Vier jaar later deed hij met bassist Charles Mingus hetzelfde. Monk was uiteraard ook een van de velen in de succesvolle, inmiddels gestopte, Franse BD-serie. De tekenaar koos één of meer episoden en werkte die op zijn manier op 24 pagina’s uit. Tekenaar Aurel nam daarvoor de scène waarbij door Monks manipulaties om de piano heen er een pedaal afbrak. Het incident is in 1949 beschreven door Paul Bacon.

In 2023 mocht Louis Joos in diezelfde serie een tweede deeltje aan Monk wijden. Monk beantwoordt daar enkele onnozele vragen van de populaire pers en komt in botsing met de geluidsman bij het (niet-)opnemen van de eerste take van ‘Ugly beauty’ (december 1967), in 1993 opgetekend door Francis Marmande.

En dan is er nu een vierde stripboek, van de Fransman Youssef Daoudi (Rabat, Marokko, 1969), één die vrijwel het volledige leven van Monk bestrijkt, zij het, net als bij Robert Johnson, dat het geheel min of meer in de setting van een flash back is geplaatst. Het begint namelijk in 1981, en wel in de kamer van de jazzbarones Pannonica – zeg maar Nica – bij wie Monk als een ziek man, de laatste tien jaar introk, kijkend naar het plafond, zwijgzaam, in een mengeling van herinneringen en waanvoorstellingen.

In een van zijn heldere momenten vraagt hij Nica: vertel nog eens. Goed dan; wil je de lange of de korte versie? En dan volgt de geschiedenis van haar jeugd, de onderdompeling in het New Yorkse jazzmilieu, het begin van de bop, haar kennismaking met Monk (1954), de dood van Charlie Parker (1955) en zo verder. In de intro en het coda kan de auteur zich uitleven, voor de feiten gebruikte hij het standaardwerk van Robin D.G. Kelley. Het kon niet beter. 

Nadere gegevens van de genoemde boeken

Evelien & Kees Kousemaker (samenst.). Wordt vervolgd : Stripleksikon der Lage Landen. – Utrecht: Het Spectrum, 1979 

Louis Joos. Th. M. - Bruxelles: Ed. Points Image, 1995 (strip)

Louis Joos. Mingus. – Bruxelles: Ed. Pyramides, 1999 (strip)

Aurel (= Aurélien Froment). Th. M. – Paris: Ed. Nocturne, 2004 (serie BD Jazz #21 + 2 cd)

Paul Bacon. The high priest … in: Rob van der Bliek (red.). The Th. M. reader. – New York: Oxford University Press, 2001, pag. 59

Idem in: Jacques Ponzio & François Postif. Blue Monk: portrait de Th. – Arles: Actes Sud, 1995, pag. 91

Francis Marmande geciteerd in: idem, pag. 331

Louis Joos. Th. M. Vol. 2. – Ed. BD Music, 2023 (serie BD Jazz #50 + 2 cd)

Robin D.G. Kelley. Th. M.: the life and times of an American original. – New York: Free Press, 2009