Marieke Hopman leidt November Music naar nieuwe artistieke toekomst
Sinds 1 augustus 2024 is Marieke Hopman artistiek directeur van November Music. Daar volgde ze Bert Palinckx op die sinds 1999 aan het festival verbonden was. Samen met zakelijk directeur Theo van Dooremalen vormt Hopman de directie van het festival.
JazzNu ging op bezoek bij Marieke Hopman en reflecteerde samen met haar vooral op de makers van nú van dit eigenzinnige festival voor nieuwe, avontuurlijke muziek: November Music.
Marieke Hopman, als artistiek directeur heb je het stokje overgenomen van Bert Palinckx. Voor jou is dit je eerste editie van het festival. Kun je iets vertellen wat je anders gaat doen? Of ga je zoveel mogelijk doorzetten wat hij heeft gedaan? Hoe zie je dat?
“Allereerst is het natuurlijk een fantastisch festival, met een enorm goede reputatie, waar ik niks aan hoefde te veranderen. Dus ik ben erin gestapt, op die trein gesprongen en gaan kijken hoe het allemaal werkt, en wat er beter kan. Een van de dingen die ik heb meegebracht is om in een team te werken. Koen Graat en Remy Alexander staan naast mij; wij hebben samen het programma ontwikkeld. Er waren al wat grote lijnen uitgezet en er was best wel al wat geprogrammeerd, bijvoorbeeld de compositieopdrachten, maar daar hebben we nog veel aan toegevoegd."
“Het tweede dat ik heel belangrijk vind, is dat we verankerd zijn in Den Bosch: mét en vóór de Bosschenaren en de regio mooie dingen maken. Vanuit artistiek perspectief staat de maker natuurlijk centraal, maar dit vind ik heel belangrijk. Kunst en cultuur is stevig verankerd in de maatschappij. Ik ben de stad ingetrokken, ben met veel mensen in gesprek gegaan en heb nieuwe partners gezocht, ook voor de toekomst. Daar zie je in deze editie al wat van terug."
“Zo komt de maatschappelijke kant van het festival duidelijk naar voren. Dat doen we samen met de hele regio. We hebben bijvoorbeeld een groot scholenproject, dat heet Meemaken. Honderden leerlingen gaan in workshops aan de slag met componeren, met het zelf maken van nieuwe noten en verhalen. We zijn een project gestart met Genetic Choir: een groot zorgproject, samen met mensen met dementie. We hebben een participatieproject, een nieuwe compositie van Eva Beunk voor de Heineken-fanfare, waarbij zij op een heel andere manier bewegen en met het publiek bezig zijn dan normaal. Allemaal echte community-projecten."
“Wij vinden dat muziek de verbindende factor is in een samenleving. Om die visie te benadrukken hebben we een festivalhart opgezet. November Music is een festival, ik wil de festivalbeleving nog sterker voelen. In het festivalhart maken we de verbinding tussen het publiek en onze muziek. Het is heel toegankelijk, we willen mensen graag meenemen in wat we doen, wie we zijn, wie de makers zijn, wie de componisten nou eigenlijk zijn. Niet van: kom kijken, koop een kaartje, ga zitten en daarna weer weg. We gaan het liefst in gesprek, we bieden context zoals talks en aftertalks. We hebben een componistenexpositie gemaakt, waarin je in de componist kunt duiken – hoe is die als mens? Het zijn ook gewoon maar mensen. Veel gratis programma's, sound art-installaties, pop-up concertjes. Ik hoop dat mensen dat echt gaan oppakken. We willen dat iedereen zich welkom voelt en de muziek kan beleven."
Hoe zou je de muzikale visie van het festival kunnen omschrijven?
“Muzikaal gezien beweegt November Music zich tussen alle genres in. Wij zijn eigenlijk The Dutch Design Week voor Den Bosch. Alles wat je bij ons hoort – bijna alles – is nieuw. Nieuw gecomponeerd, nieuw gemaakt. Dus vinden wij een mooi muzikaal spectrum. We nodigen de bezoeker uit om je daar als avonturier en eigenzinnige luisteraar voor open te stellen. Bij ons ontstáán nieuwe genres. We werken mét de makers, voor de makers. Daarin zijn we ook op zoek naar makers die zich tussen die genres begeven. Dat is een heel breed spectrum. Aan de ene kant hebben we Aaroj Aftab met het Metropole Orkest, Amsterdam Sinfonietta en bijvoorbeeld Ibrahim Malouf – zijn concert was binnen een paar dagen uitverkocht."
“En tegelijkertijd hebben we de Berio Sequenza Marathon, waar we heel scherp op de niche gaan. Daarmee proberen we de geoefende luisteraar te prikkelen: we hebben daarvoor veertien nieuwe composities laten schrijven. Alle genres en alles daar tussenin. Elektronisch, jazz, world en allerlei nieuwe subgenres. Alles is bij ons welkom: ontwikkel je eigen idioom, laat het horen en neem het publiek daarin mee. Zo willen we een autonome vrijplaats zijn voor het hele muzikale spectrum."
“We hebben veel onderzoek gedaan naar onze doelgroepen – en dat zijn ontzettend veel verschillende doelgroepen. Dat is ook de kracht van November Music, de muzikale breedte is gigantisch. Tegelijkertijd is het ook onze zwakte: hoe zorg je dat je al die mensen ook bereikt? En het is groot. Hoe vind je als festival in dat enorme aanbod jouw plek?"
“Zo hebben we combi-tickets in het leven geroepen: een avond die samengesteld is met een grote bekende maker en een onbekende maker. Kies jij voor de bekende maker, dan is dat andere concert erbij vrij goedkoop. Dan heb je een topavond: ik ontdek iets nieuws en tegelijkertijd hoor ik mijn favoriete artiest of band. Het werkt goed. Onbekende makers krijgen meer bezoekers. En mensen vinden het leuk! En er is ook nog een festivaldiner, dan doe ik dat erbij. We proberen de mensen te gidsen en mee te nemen. Een open mind te geven: probeer het onbekende eens uit."
“We hebben ook formats bedacht zoals de lunchpauze-concerten. Mensen kunnen midden op de dag, even tussendoor, een laagdrempelig concert bezoeken van drie kwartier. Een ander format is Soundbytes: vier korte concerten van 20 minuten. Een ontdekkingsreis. En we hebben geluidswandelingen. Daarbij hebben we gekeken naar de vraag: waar voel jij je bij thuis? We zorgen dat de maker bij het publiek komt en andersom."
Hoe komen jullie zelf aan de ideeën, ga je daarvoor op onderzoek uit? Zie je daarin trends en wat vind je daarin interessant?
“Het programmateam is de hele tijd aan het scouten. Zelf heb ik me afgelopen jaar veel op internationaal gebied begeven; ik heb gekeken naar andere festivals hoe ik het internationale veld kan koppelen aan Nederland. Samen met Koen en Remy zijn we steeds aan het scouten, concerten aan het bezoeken. We proberen het veld in de gaten te houden, wat speelt er?"
“We zijn ook aangesloten bij platforms voor jonge en nieuwe makers. Zoals Rizoom, een landelijk traject. Daar hadden we een open call, daar kwamen meer dan honderd aanmeldingen op af. Die heb ik allemaal gezien. Alle makers van dit moment gaan door mijn handen. Vanuit Brabant is er ook Music Hub. Makers komen bij ons langs, soms word ik gevraagd om te jureren, kortom – we bevinden ons de hele tijd in de beweging van de makers van nu. Dat gaat vanzelf. We zijn heel erg op de hoogte."
“De trend die ik zie, is dat uitvoerders ook componisten zijn. Vroeger zaten componisten in hun kamertje, afgesloten van de wereld hun compositie te maken. Die leverden ze dan in: zo, doe ermee wat je wil. Maar nu staan componisten ook op het podium en ontwikkelen composities vaak óp het podium, in het repetitieproces. En na een première evolueert zo'n compositie verder, door een andere bezetting of door de compositie mee te nemen naar een ander project. Dat is iets waar wij heel erg voor staan: de duurzaamheid van nieuw werk."
Zie je veranderingen in de kunst, vind je dat het meer maatschappelijk of politiek geëngageerd is? Hoe kijk je daarnaar?
“De maatschappelijke ontwikkelingen gaan zo snel, dat is eigenlijk niet bij te houden. Veel makers wilden bijvoorbeeld iets doen met het klimaat; werk met een maatschappelijke noodzaak. Maar voordat het geproduceerd is, voordat het gemaakt en gebouwd is, moet er vaak nog subsidie voor worden aangevraagd. Dan zijn makers soms alweer twee jaar verder."
“We zien veel maatschappelijk gerelateerde thema’s voorbijkomen, bijvoorbeeld micro-organismes en transities. Kunst kan daarin gewoon een ander verhaal vertellen, mensen op een andere manier laten kijken. November Music geeft de makers vrijheid, dat risico nemen we heel graag. Want je kunt de plank ook totaal misslaan. Ik vind het interessant als de maker autonoom is, zich vrij kan bewegen en fouten mag maken. En wij bieden een plek waar dat mag. Dat zie je weinig in Nederland."
Voel je je voldoende gesteund in je ambities, in de middelen die je daarin nu hebt, en in de manier waarop jullie festival moet worden gefinancierd?
“November Music staat financieel sterk en steady. We hebben de gemeente en de provincie achter ons. We zitten in de basisinfrastructuur (BIS), waar maar zeven festivals in zitten, daar zijn wij er één van. Dat is natuurlijk een fantastische status. Wel is het zo dat ik met zorg naar de toekomst kijk. De beweging in de politiek de afgelopen jaren is gewoon zeer slecht."
“We hopen natuurlijk dat het weer een andere kant op gaat, maar het is zo grillig dat we nergens op kunnen bouwen. Dus daar ben ik dagelijks veel mee aan de slag. Ook in de zin dat we echt private middelen zoals donateurs en sponsoren nodig hebben. Daarvoor doen we deze editie ook een oproep – dat is voor het eerst. Er zijn veel dergelijke initiatieven in Nederland, gezelschappen die dat al langer doen. We zien allemaal dat we op een andere manier die financieringsmix gezonder moeten krijgen."
‘We zijn financieel gezond. En daar zijn we ook heel dankbaar voor. Er heeft ook veel werk in gezeten om het allemaal voor elkaar te krijgen. Ondanks dat blijft het een grillig bestaan. Wij nemen nog steeds het risico, wij moeten steeds zorgen dat het haalbaar blijft, dat we dit kunnen blijven doen. Anders gaat iedereen natuurlijk de populaire programma's programmeren en wordt het een eenheidsworst."
Hoe zou je de identiteit van het festival omschrijven?
“De identiteit van November Music is helder: een muziekfestival dat zich tussen de genres begeeft. Bij ons ontstáát muziek, er ontstaan nieuwe genres in een totaal autonome en eigenzinnig vrijplaats voor makers. Je kunt researchen, je kunt een risico nemen, wij zorgen dat er publiek op afkomt, wij bieden context. Bovendien bieden we een enorme substantie aan muziek, van kinderen tot het Metropole Orkest, van zorgprojecten tot films en alles daar tussenin. En daarvan dan de eigenzinnige, avontuurlijke kant."
“Het festival bestaat 33 jaar, we staan in de krant en overal in Den Bosch wapperen de vlaggen, toch zijn er nog veel mensen die ons niet echt kennen. Die willen we uitnodigen en meekrijgen. En we hebben de steun ook nodig. Dat is een proces van jaren. Dat heb je niet in één keer opgebouwd. Zoiets moet je zorgvuldig uitzetten. Een ding is zeker: bij November Music waarborgen we onze autonomie. We weten wie we zijn. In alles wat we doen is dat een belangrijke voorwaarde, dat we onze identiteit bewaken en behouden. Dat doen we mét en vóór de stad."
TOM BEEK
De komende editie van November Music vindt plaats van 7 tot en met 16 november 2025 en draagt de naam ‘Where sounds become stories’. Het is de eerste editie die onder artistieke leiding van Marieke Hopman tot stand is gekomen. Het programma telt 22 premières en 22 nieuwkomers.
