Een laatste concert van Bo van der Graafs I Compani in het Nijmeegse cultuurcentrum Brebl, dat ook gaat verdwijnen. Maar van somberheid was geen sprake. Volop muzikaal avontuur, luchtiger en swingender dan ooit.

Wat doe je als je besloten hebt om na veertig jaar met je jazzgroep te stoppen? Wanneer je dat besluit hebt onderstreept met de uitgave van een boek over je levenswerk met de titel Veertig jaar I Compani (van de hand van de schrijver van dit artikel) en je eind 2025 met een zestienmans orkest nog één keer door het land bent getrokken? En wanneer je die veertig jaar voor het laatst hebt vastgelegd op de laatste I Compani dubbel-cd Basta!? En als je die cd wil presenteren op het jazzpodium dat je het dichts na aan het hart ligt?

Zeven keer eerder werd in Brebl de langste dag en de kortste nacht van het jaar gevierd met een speciaal samengesteld concert. Een initiatief van saxofonist Bo van de Graaf met I Compani. Moest Van de Graaf dat dan maar laten vervallen, terwijl de achtste keer ook de laatste keer zou zijn op zijn geliefde jazzpodium in het voormalige Honigcomplex? Ondanks het verwijt van een Heintje Davids-effect dat hem te wachten stond, moest I Compani toch nog één keer als een soort Jezus uit zijn graf herrijzen. Kon meteen de laatste I Compani cd Basta! officieel worden gepresenteerd, en het ‘eerste’ exemplaar worden uitgereikt aan fotograaf Olga Beumer, die ooit de naam Solfestice had bedacht. Maar dit was echt de allerlaatste keer van I Compani, benadrukte Bo van de Graaf met kracht. Om het meteen af te zwakken, door te melden dat hij dezelfde muziek zou blijven spelen, maar dan onder een andere naam.

En in een andere locatie kan daaraan worden toegevoegd. Brebl, het cultuurcentrum in Nijmegen waar iedereen tegen betaalbare tarieven zijn kunsten kon laten zien of horen, en waar experiment en laagdrempeligheid hand in hand gingen, zal in deze vorm verdwijnen. Op het industriële erfgoed dat de Honigfabrieken achterlieten, een prachtig gebied naast de Waal, hadden projectontwikkelaars al lang hun oog laten vallen. Stuk voor stuk verdwijnen de oude gebouwen voor vernieuwing. Het podium van Brebl dat er nu uitziet als een krakerspaleis, zal uiteindelijk het gezicht krijgen van een lobby in een chic hotel. Voor de jazz en ander cultureel gebeuren breken verwarrende tijden aan. In september moeten ze eruit en uitzicht op een andere plek, liefst dichtbij het NS-station, is er niet, zegt oprichter Godfried Verstegen. Een positief punt van deze situatie is misschien wel dat vijf onafhankelijke Nijmeegse jazzorganisaties nu voor het eerst samenwerken om dit unieke podium te redden.

Van somberheid was deze langste dag geen sprake. I Compani speelde een eerste set met oude filmmuziek. In een bezetting die te groot was om commercieel en betaalbaar te zijn, maar die wel mooie, om subsidie schreeuwende muziek maakte. We zullen dit moeten missen, terwijl met het einde van I Compani een zware last van de schouders van Van de Graaf is gevallen, wat de muziek luchtiger en swingender dan ooit maakte.

En wat brengt de toekomst? Een glimp werd ons in de tweede set gegund met muziek die niets meer met de oude I Compani te maken heeft. Het werd een eerbetoon aan de onlangs overleden pianist Abdullah Ibrahim, ook bekend als Dollar Brand. Deze set bestond uit één lang nummer gebaseerd op een baslijntje van één maat van Ibrahim, waaraan Van de Graaf nog een melodielijntje van twee maten had toegevoegd. Alle muzikanten kregen ruimschoots de gelegenheid om over dit continu gespeelde thema volledig vrij te improviseren, afgewisseld met uitgeschreven collectieven. Een recept voor chaos zou je denken, ware het niet dat deze muzikanten precies wisten waar het om ging, schitterend soleerden in de geest van deze Ibrahim-Bo van de Graaf compositie, en daarbij het eenvoudige thema uitdiepten.

Spoken word met een gedicht over I Compani en de Waal, het gebruik van een bolombato, een West-Afrikaans citer- en kora-achtige snaarinstrument, en de aanwezigheid van muzikanten die niet of nauwelijks eerder te horen waren geweest in dit gezelschaps, gaven een inkijkje in wat ons van Bo van de Graaf te wachten staat.

SOLFESTICE
I Compani
Brebl, Nijmegen
20 juni 2026

Bezetting:
Bo van de Graaf – sopranino-, sopraan-, alt- en tenorsaxofoon
Frank Nielander – tenorsaxofoon, EWI
Alex Coke - fluit en tenorsax
Wietse Voermans - baritonsaxofoon
Paul Vlieks - trompet
Maripepa Contreras - hobo
Friedmar Hitzer - viool
Leo Bouwmeester – piano
Pieter Klaassen - gitaar
Carel van Rijn – basgitaar, bolombato
Arjen Gorter - bas
Thomas Jaspers – drums
Peter Meussen en Debby Hertsenberg – spoken word